Tarihin en şiddetli 5. depremi olarak kayda geçen 8.8 şiddetindeki Şili depreminde ölü sayısı şu an 700’ün biraz üzerinde. Depremin şiddeti artçılar da dahil Haiti depreminden kat be kat büyük ama ölüm oranlarında 500 kat fark var.

Şili’de meydana gelen 8.8 şiddetindeki depremde ölenlerin sayısı 708’e yükseldi. Depremin şiddeti, Şili devlet başkanının deyişi ile ‘tahayyül edilemez’ derecedeydi.
Köprüler, otoyollar kağıt gibi buruştu. Üstelik depremden sonraki ilk 24 saatte meydana gelen artçı depremlerden bir tanesi neredeyse ana depremle aynı büyüklükte, 90 tanesi 5 şiddetinin üzerindeydi. Şili depremi Güney Amerika’nın 45 gün içinde yaşadığı ikinci büyük deprem felaketi oldu.

12 Ocak günü Haiti’de meydana gelen 7 şiddetindeki depremde ise 230 bini aşkın kişi hayatını kaybetmişti. Şili’deki deprem şiddet olarak Haiti depreminin nerdeyse 1000 katı büyük olmasına rağmen ölü sayısının nerdeyse 500 kat daha az olması dikkat çekiciydi.

Bilim adamları, her iki depremin yol açtığı insan kaybının coğrafi ve teknik farklılıklarının yanı sıra, insani sebepleri de olduğuna da dikkat çekiyor.

En başta iki depremin merkez üslerinin yeryüzüne ve yerleşim birimlerine yakınlığı aynı değildi. Şili depremi yerin 34 kilometre altında meydana geldi. Haiti depremi ise sadece 8 kilometre derinlikte meydana geldi.

Şili’nin en büyük şehri ve başkenti depreminin merkez üssüne 325 kilometre uzaklıktaydı. Haiti’nin 9 milyonluk nüfusunun üçte biri depreme 150 kilometre mesafenin içinde yaşıyordu.

Haiti’deki depremde şehirler ‘sarsıntı’ şiddet skalasının en üst seviyesinde sallanmıştı. Şili’de ise en yakın şehirler üçüncü seviyede sarsılmıştı.
Bütün bunlar iki depremin ‘doğal’ farklılıklarıydı. Ancak bilim adamları, her iki depremin yaşandığı ülkelerdeki ‘insan davranışlarının’ da bu oldukça farklı ölüm ve felaket tablosunun ortaya çıkmasında çok önemli yer oynadığınaişaret ediyor.

İŞTE ŞİLİ VE HAİTİ DEPREMLERİNDE FELAKETİN BOYUTLARINA ETKİ EDEN İBRET VERİCİ NEDENLER :

* Şili’de insanlar depreme hazırlıklıydı.

Şili’de deprem halkın büyük bölümünün yakından tanıdığı bir doğal afet. Bir kere insanık tarihinin kayıtlı en şiddetli depremi çok değil 50 yıl önce bu ülkede meydana gelmişti. Halk depremi biliyor. Psikolojik ve fiziksel olarak depreme çok hazırlıklıydı.
Haiti’de yaşayan insanların hiçbirinin 12 Ocak gününden önce hayatlarında tek bir deprem tecrübesi bile bulunmuyordu. Ülkedeki en son deprem 250 yıl önce meydana gelmişti. Depremde nasıl tepki vereceklerini bilmiyorlardı. Deprem anında da sonraki saatlerde de panik içinde koşturmaktan başka ne yapacaklarını bilmiyorlardı.
Televizyonlar Haiti’deki deprem yıkıntılarından ilk görüntüler geçmeye başladığında dikkati çeken ilk görüntülerden biri de yıkık binaların camalarından sarkan başlar ve ellerdi. Halk, depremde camlardan uzak durulması gerektiğini bilmiyordu. Hiçbir Haitili, deprem anında kapı eşiklerine ya da masa altlarına saklanmanın hayat kurtarabileceği konusunda eğitilmemişti.
Şili’de ise okullarda bu konuda ciddi bir eğitim verilmekte. Deprem anında yapılması gerekenler, ilk yardım, doğal afetler konusunda oldukça eğitimli bir halk var.

* Şili'de binalar depreme hazırlıklıydı.

Purdue Üniversitesi jeofizik profesörü Eric Calais, deprem felaketi ile ilgili en büyük gerçeği bir kez daha ifade ediyor:" Deprem öldürmez. Eğer hasar görecek birşey yoksa deprem hasar yapmaz.’’
Şili yaşadığı depremlerden en iyi ders alan dünya ülkelerinden biri. Öyle ki mimarlar ve inşaaat mühendisleri, Şili imar mevzuatını ve bina yönetmeliğini dünyanın en sıkı birkaç mevzuatından biri olarak nitelendiriyor. Bu mevzuatın çok sıkı şekilde uygulanması da can kaybını azaltan en önemli faktörlerden biri oldu.

Haiti’de ise bir imar mevzuatı bile yok. Hiçbir bina deprem öngörülerek inşa edilmemişti. Haitinin en önde gelen inşaat mühendisi Patrick Midy, ‘’Bütün ülkede depreme dayanıklı olarak inşa edildiğini bildiğim sadece 3 bina vardı’’ diyerek bu çarpıcı gerçeğe dikkat çekiyor.
Gelişigüzel inşa edilen yığınla beton bina, bilimadamlarının deyişiyle ‘birer kitle imha silahına’ dönüştü.

Oysa Şili’de binaların mevzuat gereği sahip olması gereken çelik iskeletleri, deprem dalgalarına direnmek yerine dalgalarla beraber esneyerek ayakta kalabildi. Doğal felaketler sonrası yıkılmış ülkelerin yeniden inşası çabalarına destek veren ‘Architecture for Humanity’ adlı NGO’nun yöneticisi Cameron Sinclair, ‘’Şili’deki binalara baktığınızda depremde hasar gördüklerini ama Haiti’deki gibi asla yere yapışmadıklarını görüyorsunuz’’ diyerek bu gerçeğe dikkat çekiyor. Şili yıllar içinde fay hatlarına yakın yereşim birimlerindeki düşük gelirli halk için binlerce depreme dayanıklı konut inşa etti. Depreme en yakın büyük şehir olan 200 bin nüfuslu Conception’da ilk belirlemelere göre ölü sayısı sadece 100 civarında.

* Şili'de devlet depreme hazırlıklıydı.

Şili depreminden dakikalar sonra nerdeyse ülkenin bütün yöneticileri hem ulusal hem de uluslararası haber kanallarına an be an bilgi geçmeye, açıklamalar yapmaya başladı.
Şili’nin görevini 11 Mart günü devredecek devlet başkanı Michelle Bachelet, ilk dakikalardan itibaren kameralar karşısındaydı ve herşeyin kontrol altında olduğu konusunda yurttaşlarını bilgilendirdi.
Depremden en yoğun etkilenen Conception şehrinde anında polise takviye olarak askeri birlikler de görevlendirildi ve isyan, talan yaşanması engellendi.
Şili’de oldukça hazırlıklı ve etkili bir ilk yardım ve acil kurtarma sistemi kurulmuştu ve depremle beraber sistem önceden defalarca tatbikatı yapıldığı gibi harekete geçti.
Ülke, insanlık tarihinin en şiddetli beşinci depremini, onbinlerce binanın hasar gördüğü ancak göreceli olarak çok az insanın hayatını kaybetmesiyle atlattı.
Böylesi büyük bir doğal afetin yol açtığı normal kargaşa mümkün olan en az seviyede yaşanıyor.